5. SINIF 1. SINAV ÇALIŞMA NOTLARI

 

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ DERSİ 5. SINIF 1. SINAV (9KASIM2026) ÇALIŞMA NOTLARI

BİLGİ VE İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİ

BİLGİ
Bir konu ya da iş konusunda öğrenilen ya da öğretilen şeylerdir. Görerek, duyarak veya araştırarak beynimizde oluşan düşüncelerdir.

İLETİŞİM

Duygu, düşünce ya da bilgilerin; ses, yazı ya da sembollerle paylaşılmasıdır.

BİLİŞİM

Bilgiyi akla uygun ve düzenli şekilde üreten, depolayan, işleyen ve sunan bilim dalıdır.

TEKNOLOJİ

İnsanın hayatını kolaylaştırmak amacıyla geliştirdiği araç gereçleri yapabilme bilgi ve becerisine denir.

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ NEDİR?

Bilginin toplanması, işlenmesi, saklanması ve iletilmesini sağlayan her türlü teknolojiye denir. Avantajları;

·         Hızlı ve Etkili İletişim

·         Bilgiye Kolay Erişim

·         Zaman Tasarrufu

·         Eğitimdeki Fırsatlar

·         Alışveriş Kolaylığı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN KULLANILDIĞI ALANLAR:

EĞİTİM – MÜHENDİSLİK – İLETİŞİM – ENDÜSTRİ – ARGE – ULAŞIM – GÜVENLİK – UZAY – SAĞLIK – YAZILIM – KAMU – MİMARİ – YAPAY ZEKÂ

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN TOPLUMSAL HAYATA ETKİLERİ

•        İletişim kurma şeklimiz değişti

•        Bilgiye ulaşmak kolaylaştı

•        Alışveriş alışkanlıklarımız değişti

•        Toplumun sosyal yaşamı değişti

•        Yeni meslek alanları ortaya çıktı

•        Sağlık ve eğitim alanında kolaylıklar

•        Maliyet azaldı, verimlilik arttı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN OLUMSUZ YÖNLERİ:

•        Siber zorbalık

•        Sanal dolandırıcılık

•        Teknoloji ve oyun bağımlılığı

•        Veri hırsızlığı

•        Bilgi kirliliği

TEKNOLOJİ VE OYUN BAĞIMLILIĞININ SONUÇLARI

•        Şiddete eğilim

•        Derslerde başarısızlık

•        Özgüven problemleri

•        Dikkat kaybı ve unutkanlık

•        İçine kapanıklık

•        Kendini ifade edememe

•        Aile ve çevreyle iletişim sorunları

 BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİNİN BEDEN VE RUH SAĞLIĞINA ETKİLERİ

•        Boyun kaslarında ağrı

•        Görme bozuklukları

•        Duruş bozuklukları

•        Kilo problemleri

•        Psikolojik problemler

Bilgisayarda sağlığımız için Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar 

• Yüksekliği ayarlanabilir, sırtı bele uygun ve ergonomik bir koltuk olmalıdır.
• Dik oturulmalı ve sırt desteklenmelidir.
• Monitörün üst kenarı ile göz hizası aynı seviyede olmalı
• Monitörden 50-65 cm uzakta oturulmalıdır.
• Fare ve klavye masanın üzerinde aynı seviyede olmalıdır.
• Kollar yatay, dirsek ve eller düz, bacakların üst kısmı yatay olmalıdır.
• 15-20 dakikada bir gözler dinlendirilmeli
• Saat başı 5- 15 dk mola vererek oda temiz hava ile doldurulmalı ve ufak egzersizler yapılmalıdır.

 

DİJİTAL VATANDAŞLIK (DİJİTAL YURTTAŞ)

Bilişim teknolojilerini kullanırken eleştirebilen, davranışların sonuçlarını bilen,  diğer internet kullanıcılarına saygılı olan kişilerdir.  

Dijital vatandaş:

• Teknolojiyi kötüye kullanmaz ,
• Başkalarına zarar vermez,
• Sanal dünyada doğruyu önerir.
• İnternet etiği kurallarını bilir ve uyar.

E-DEVLET

E - devlet çağdaş toplumlarda, devletin vatandaşa karşı yerine getirmekle yükümlü olduğu görev ve hizmetleri elektronik iletişim  ve işlem ortamlarında  kesintisiz ve güvenli olarak yürütülmesi demektir.

E-devlet in resmi sitesi www.turkiye.gov.tr

E-devletin Yararları

1. Zamandan kazanç sağlanacaktır,
2. Memnuniyet artar
3. Ekonomik gelişim desteklenir.
4. Hayat kalitesi artacaktır,
5. Kağıt bağımlılığı ve kullanımı azalacaktır 

E-devlet şifresi almak için PTT müdürlükleri ve şubelerinden, TC kimlik numaralı kimlik kartınızla şifrenizle, yeni şifre oluşturup giriş yapabilirsiniz. 

İNTERNETTE DOLAŞIRKEN BİLGİLERİMİZİ KORUMA YÖNTEMLERİ

·         Oyun, Eğlence gibi önemsiz sitelerde  takma isim kullan, kendi ismini, resmini kullanma!

·         Konum, aile bilgileri, isim soy isim gibi kişisel bilgilerini paylaşma!

·         Yaşına uygun sitelere girdiğinden emin ol!

·         Sosyal medya hesaplarında mümkünse seni etiketlemelerine izin verme!

·         Arama motorlarına tırnak içinde adını ve soyadını yaz. Sana ait içerikleri varsa sil.

GÜÇLÜ ŞİFRE OLUŞTURMA YÖNTEMLERİ

1. Şifreniz en az 8 basamaklı olsun.
2. Şifrelerinizde büyük ve küçük harf birlikte kullanın.
3. Rakam (0-9),   Noktalama (.,; gibi) , Özel karakter (-!+ gibi) şifrelerinizi güçlendirir.
4. Doğum tarihi, Yeri, Tc No özel kimlik kullanmayın.

DİJİTAL AYAK İZİ NEDİR?

Dijital ayak izi, internette yaptığımız her şeyin bıraktığı izdir. İnternette gezdiğimiz siteler, paylaştığımız fotoğraflar, yazdığımız yorumlar bizlere ait iz bırakır. Bu izlere dijital ayak izi denir.

Dijital ayak izimiz bizim internetteki kimliğimiz gibidir. Bu yüzden dikkatli olmalıyız:

•        Gizliliğimizi korumak için bilinçli davranmalıyız.

•        Paylaştığımız bilgiler başkaları tarafından görülebilir.

•        Hakkımızda araştırma yapmak isteyen bir zorba bıraktığımız izlerimizle özel hayatımız hakkında bilgi sahibi olabilir.

Nerelerde Dijital Ayak İzi Bırakırız?

•        Sosyal medya hesaplarında (Instagram, facebook, YouTube)

•        Oyun oynarken (örneğin online oyunlar, Minecraft)

•        Web sitelerinde gezinirken

•        E-posta gönderirken

•        Uygulamalara kayıt olurken

 YAPAY ZEKÂ NEDİR?

Doğal Zeka: İnsanların doğuştan sahip olduğu düşünme, öğrenme ve problem çözme yeteneğidir. Doğal zeka sayesinde insanlar çevreden aldığı bilgileri işleyip yeni durumlara uyum sağlayabilir.

Yapay Zeka: Yapay zekâ bilgisayarların ve makinelerin insanlar gibi düşünebilmesi, öğrenebilmesi, problem çözebilmesi ve karar verebilmesi anlamına gelir.  Yapay zeka bilgisayarların, insan beyninin bazı özelliklerini taklit ederek istenen görevleri yerine getirebilir. Bugün kullandığımız birçok uygulama yapay zekâ ile çalışır. Örneğin, akıllı telefonlardaki sesli asistanlar ya da arabalarda kullanılan navigasyonlar en hızlı ve en kısa rotayı bizlere verir. İzlediğiniz videolara benzer başka videolar öneren uygulamalar, yapay zekaya örneklerdir.

Günümüzde kullanılan Yapay zekâ isimleri Open AI firmasına ait CHATGPT, Google firmasına ait GEMİNİ, Microsoft firmasına ait COPİLOT, X firmasına ait GROK, Eba uygulamasına ait MEBİ başlıca kullanılan yapay zekalardır.

Yapay Zekanın Özellikleri

• Hızlıdır: İnsanlardan çok daha kısa sürede işlem yapar.
• Hataları azdır: Doğru programlandığında yüksek doğruluk sağlar.
• Veriye dayalıdır: Öğrendiklerini sadece verilerden çıkarır.
• Yaratıcılığı sınırlıdır: Verilen bilgiler dışında özgün fikir üretemez.
• Duygusu yoktur: Hissetmez, sadece verilen komutlara göre çalışır.

BİLGİSAYARIN DONANIM PARÇALARI

 Bilgisayar:  Kullanıcının girdiği  bilgilerin üzerinde  çeşitli işlemler yapan ve bu işlemlerini  sonucunu saklayabilen, gösterebilen elektronik bir cihazdır. Bilgisayar sistemi donanım ve yazılım olarak ikiye ayrılır.

 Donanım: Bilgisayarın elle tutulan, gözle görülen fiziksel elektronik parçalarıdır. Örneğin, ekran, klavye, sabit disk, fare, yazıcı gibi.. Kasanın içinde ki donanım birimlerine İç (dahili) Donanım Birimleri denir. Kasa dışında kalan donanımlara ise Dış (Harici) Donanım Birimleri denir.

Dış (Harici) Donanım Birimleri : Kasanın dışında kalan donanımlardır.

Fare, Klavye, Ekran, Kasa,

İç (Dahili) Donanım Birimleri : Kasa içindeki donanım birimleridir.

 Anakart

Bir bilgisayarın tüm parçalarını üzerinde barındıran ve bu parçalar arasında iletişimi sağlayan ana devre kartıdır.

 İşlemci (CPU)

Bilgisayardaki işlemleri gerçekleştiren ve işlem sonucunu gerekli yerlere gönderen elemandır. Diğer adı merkezi işlem birimidir. Bilgisayarın beyni diyebiliriz.

 RAM Bellek (Geçici Hafızalı Bellek)

İşlemcinin kullandığı verileri kısa süreli olarak saklandığı işlevsel birimlerdir. Ram üzerinde veriler kalıcı olarak saklanmaz. Elektrik kesildiğinde tüm veriler silinir.

 Harddisk (Sabitdisk)

Verilerimizi kalıcı olarak saklamak için kullanılan bir saklama birimidir.  Sabit diskdeki veriler biz istemedikçe silinmez. 

Ekran Kartı

Ekran kartları bilgisayarın CPU'sunda işlenen verileri monitöre anlaşılır bir şekilde iletme amacıyla kullanılan kartlardır.

Güç Kaynağı

Bilgisayarın tüm parçalarına gerekli gücü sağlayan donanımdır.

 Ağ Kartı, Soğutucu Fanlar,  CD/DVD ROM Sürücü,  Ses Kartı diğer dahili birimlerdir.

 Giriş-Çıkış Birimleri

 Giriş Birimleri: Bilgisayarın kullanıcıdan bilgi almak için kullandığı donanımlara giriş birimi denir. Klavye, Fare, Tarayıcı, Mikrofon

 Çıkış Birimleri: Bilgisayarın yaptığı işlem sonuçlarını  kullanıcıya sunduğu  donanımlara çıkış  birimi denir. Hoparlör, Yazıcı, Ekran (Monitör)  

Not: Bir birim hem çıkış hem de giriş birimi olabilir. Dokunmatik ekran, flash bellek, Cd ve dvd örnektir.

BİLGİSAYARIN YAZILIM BİRİMLERİ

Bilgisayar donanımının çalışmasını sağlayan ve kullanıcının bilgisayarda istediği işlemleri yapabilmesini sağlayan programlardır. 

Sistem Yazılımı

Bilgisayardaki donanımları yöneten, çalışmasını denetleyen ve diğer tüm yazılımların çalışmasını sağlayan temel yazılımdır. İşletim sistemi olarak da bilinir. Windows, android, pardus,linux

Uygulama Yazılımı

Kullanıcıların belli başlı bazı işlemleri yapmalarını sağlayan yazılımlardır. Whatsapp, Paint, Candy Crush

DOSYA VE KLASÖRLER

Klasör Nedir?

Ortak özelliğe sahip dosyaları bir arada bulunduran birimlere klasör denir. Klasör aynı tür dosyaları bir arada tutarak, veri karışıklığının önüne geçer. Klasör içine tekrar alt klasörler açarak aynı tür dosyalar içinde de gruplama yapabiliriz.

Dosya Nedir?

Bilgisayarda bilgilerimizi kaydettiğimiz birimlere dosya denir. Dosya içerisinde ses yazı resim çizim gibi bilgiler bulunur.

Bir dosya 3 kısımdan oluşur.

1.      Dosya Adı: Dosyaya kullanıcının belirlediği isimdir.

2.      Nokta : Dosya adı ile dosya uzantısı ayıran işarettir. Tüm dosyalarda bulunur.

3.      Dosya Uzantısı: Dosyanın türünü, hangi yazılım tarafından oluşturulduğunu ve açılabileceğini gösteren kısımdır. Örneğin txt , jpg  , mp3 , exe  , apk,  txt

GÖRSEL NEDİR?

Fotoğraf, resim ve çizimlere genel olarak görsel denir.

Fotoğraf:  Dijital olan veya dijital olmayan makinelerle çektiğimiz görüntülere fotoğraf denir.

Çizim:  Fırça, kalem, boya veya bilgisayar ile yapılan çizimlere resim yada çizim denir. Dersimizde Paint çizim programını kullandık.

PİKSEL NEDİR?

Dijital resimleri oluşturan karelere piksel denir. Pikseller çok küçüktür. Her piksel de bir renk bulunur. Bir resmi milyonlarca piksel oluşturur.

BİTMAP NEDİR?

Bitmap resimler piksel adı verilen noktalardan oluşmaktadır. Bu nedenden dolayı bitmap resimler büyütüldüklerinde bozulma yaşanır.

VEKTÖREL ÇİZİM NEDİR?

Kare, üçgen, dikdörtgen gibi eğri ve çizgileri kullanarak ortaya çıkarılan resimlerdir. Bu tür çizimler, resim büyütüldüğünde herhangi bir bozulmaya uğramazlar. Dersimizde çizdiğimiz türk bayrağı vektörel resimdir.

PAİNT (GÖRSEL İŞLEME PROGRAMI):

Windows işletim sisteminde kullanılan basit bir görsel işleme programıdır. Çizgi, fırça ve geometrik şekiller kullanarak renkli görseller ve çizimler hazırlamak mümkündür. Paintte hazırlanan çizimler vektörel resimlerdir.